Murad Khashimov, Araştırmacı Asistanı-Türkiye Diaspora Araştırmaları Merkezi(TÜDAM)

Türk Şirketlerin Kazakistan Ekonomisine Olan Katkısı

Türk girişimcilerin kurduğu şirketler Kazakistan ekonomisine büyük katkı sağlıyor. İstatistiklere göre Türkiye yatırımcı bazında, Kazakistan’a en çok yatırım yapan ülkeler arasında 2. Sırada yer alıyor.

08 Ekim 2019, Salı
- Türk Şirketlerin Kazakistan Ekonomisine Olan Katkısı

Kazakistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olan Türkiye, bağımsızlığını ilan etmesinden 15 dakika sonra Kazakistan’ı tanımıştı. O günden bu yana, iki devlet arasındaki ilişkiler ortak tarih, kültürel ve manevi bağlar sayesinde sürekli olarak gelişiyor. Günümüzde iş birliğine dayalı çeşitli anlaşmaların imzalanmasıyla birlikte Türkiye ve Kazakistan dikkate değer bir ilerleme gerçekleştirdiler.

Son yıllarda Türkiye, Kazakistan ekonomisinin kalkınmasına ve gelişmesine büyük katkılar sağladı. Bu katkıların önemli bir kısmı – Türk girişimcilerin Kazakistan’da kurduğu şirketler tarafından yapıldı. Kazakistan’da Türk şirketleri genel olarak gıda, ilaç-kimya sanayisi, inşaat, otelcilik ve imalat sektörlerinde ön plana çıkıyor. Fakat Türk şirketlerinin öne çıktığı alanların başında inşaat sektörü geliyor. Bugüne kadar Türk müteahhitlik şirketleri Astana Uluslararası Havaalanı, Parlamento Binası, Cumhurbaşkanlığı Konutu, Regent Ankara Otel, Okan Intercontinental Astana, Çocuk Rehabilitasyon Merkezi, Ulusal Müze, Devlet Konukevi, Ahmet Yesevi Üniversitesi, Astana İkiz Kuleler, GSM Telekomünikasyon altyapısı, Tengiz-Novorossiysk boru hattının Kazakistan bölümünün yanı sıra bazı alışveriş merkezleri, otoyollar ve fabrika projelerini tamamladılar.

Tablo: Kazakistan’daki Aktif Türk Şirket Sayısı (2013-2019)


Kaynak: Kazakistan Cumhuriyeti Ulusal Ekonomi Bakanlığı İstatistik Komitesi, http://stat.gov.kz/official/industry/13/statistic/6

İlgili tablo 2013-2019 yılları arasında Kazakistan genelinde aktif statüde faaliyet gösteren Türk şirketlerini kapsıyor. Bu tablodan şirketler hakkında bazı önemli bilgiler elde edilebiliyor. Bu bağlamda Kazakistan’daki Türk şirketlerinin toplam sayısında genel bir artış gözlemlendi. 2013 yılında toplam aktif şirket sayısı 1616 iken, bu sayı 2019 yılında 1824’e yükseldi. Aradaki bu 208’lik fark – yaklaşık %12,8’lik bir artışa tekabül ediyor. Aktif şirket sayısındaki bu artış iki devlet arasındaki ilişkiler için olumlu bir gelişmeyi temsil ediyor. Tabloyu derinlemesine incelemeye başladığımızda şirketlerdeki artışın daha çok küçük ölçekli şirketler bazında yaşandığını görüyoruz. Buna göre orta ve büyük ölçekli şirket sayısında azalış yaşanırken, küçük ölçekli şirketler sayısı 2013-2019 yılları arasında yaklaşık %18’lik bir artış gösterdi. Durumu daha iyi anlama adına, iki ülke açısından ilgili verileri ele almamız yararlı olacaktır.

Küçük ölçekli şirketler bugünlerde orta ölçekli şirketler ile birlikte KOBİ (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler) olarak değerlendiriliyor. KOBİ’ler değişen piyasa koşullarına karşı hızlı uyum yetenekleri, esnek üretim yapıları, bölgesel kalkınmadaki rolleri, işsizliğin azaltılması ve yeni iş alanlarının açılmasındaki katkılar gibi bir dizi olumlu özellikleri nedeniyle ülkelerin ekonomik ve sosyal olarak kalkınmasında önemli bir işlev görüyor. Bu nedenler devletler ekonomik sorunlara yönelik yürüttüğü politikalarda KOBİ’lere daha çok yer vermeye başladılar.

Kazakistan dünya ekonomileri arasına girmek adına yabancı yatırımcıların ülkesine daha çok gelmesini isteyen bir ülke. Bu anlamda KOBİ’ler, yabancı yatırımcıların Kazakistan’a yatırım yapmaları noktasında önemli bir rol oynuyor. Bu açıdan gelişmekte olan ülkelerden biri olarak Kazakistan’ın KOBİ’lerin ulusal ekonomisindeki payını artırmaya istekli olması şaşırtıcı değildir. Hükümet, KOBİ’leri çeşitli kurumlar ve mekanizmalar aracılığıyla sürekli olarak destekliyor. 2014 yılında açıklanan “Kazakistan 2050” adlı Kalkınma Strateji Belgesinde Kazakistan, özellikle işsizliğin azaltılmasına ve yeni iş alanlarının açılmasına katkılarından dolayı KOBİ’lere verilen desteğin arttıracağını vurguluyor. Bu bağlamda 2014 yılında çıkarılan “Kazakistan Cumhuriyeti’nde Girişimcilik Faaliyetlerinin Koşullarını İyileştirmeye Yönelik Kardinal Tedbirler” adlı kararnamede KOBİ’lerin inovasyon vb. farklı alanlarda gelişmeleri için kolaylıklar sağlanacağını ve önlerine çıkan engellerin ortadan kaldırılmaya çalışılacağı belirtiliyor. Bu süre zarfında artan işsizlik oranına bakılacak olursa, işsizlik oranının 2013-2019 yılları arasında %5,2’den %4,8’e kadar gerilediğini görüyoruz. Bazı uzmanlara göre bu olumlu azalışta, özellikle küçük ölçekli şirketlerin sayısındaki artış büyük rol oynadı. Ayrıca bazı uzmanlara göre küçük ölçekli şirketlerin sayısındaki artış, hem genel olarak ülkedeki ticaret hacminin düşmesiyle hem de orta ölçekli şirketlerin bir kısmının küçük işletmelere dönüşmesiyle bağlantılıdır.

Türk şirketlerinin küçük ölçekli şirketlere daha çok yatırım yaptığını göz önünde bulundurursak, Kazakistan’daki KOBİ sayılarının artışında Türkiye’nin büyük katkısı olduğu söylenebilir. Kazakistan, Türkiye’nin Avrasya coğrafyasına yönelik yürüttüğü politikalarda da merkezî konumda yer alan bir ülkedir. Dolayısıyla Türk şirketlerin Kazakistan’a yaptığı yatırımlar, Kazakistan ekonomisinin kalkınması için kayda değer yatırımlar olarak görülmekte. Ayrıca yabancı şirketlerin Kazakistan’a yaptığı yatırımlar açısından Türkiye’nin Rusya’dan sonra ikinci sırada yer alması, Türkiye’nin Kazakistan ekonomisine olan katkılarının büyüklüğünü destekler mahiyettedir.

 

Kaynakça: T.C. Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye – Kazakistan Siyasi İlişkileri”, http://www.mfa.gov.tr/turkiye-kazakistan-siyasi-iliskileri_.tr.mfa;

Kazakistan Cumhuriyeti Ulusal Ekonomi Bakanlığı İstatistik Komitesi, http://stat.gov.kz;

Konya Ticaret Odası, “Kazakistan Ülke Raporu”, 2016, s. 24;

Kak Turtsiya İspolzuet Myagkuyu Silu v Kzahstane?, https://365info.kz/2018/07/kak-turtsiya-ispolzuet-myagkuyu-silu-v-kazahstane;

“Malıy i Sredniy Biznes v Kazahstane””, https://articlekz.com/article/21592;

Daniyar Nurbayev, Kazakistan’da Küçük ve Orta Ölçekli İşletmetlerin Gelişimi, Eurasia Outlook 2018, s. 21.

 

Bitnami